Auteur: Daphne Hijzen
Datum: 22-06-2026
De start van een opleiding voelt voor de meeste studenten als een schone lei. Andere vakken, onbekende gezichten en eindelijk de ruimte om zelf te bepalen hoe je je dagen indeelt. Toch loopt dat eerste jaar voor een flink deel van de studenten anders dan vooraf gedacht. Het beeld dat je had van studeren en de praktijk waarin je terechtkomt, sluiten lang niet altijd op elkaar aan.
De opleiding die je weloverwogen koos, blijkt soms taaier dan verwacht. Er komt meer stof op je af, deadlines stapelen zich op en de duidelijke structuur van de middelbare school is verdwenen. In het hoger onderwijs wordt ervan uitgegaan dat je veel zelf regelt.
Dat overkomt bijna iedereen. Onderzoek wijst er zelfs op dat de overstap naar het hoger onderwijs een cruciale fase is, waarin je leert omgaan met nieuwe verantwoordelijkheden en hogere verwachtingen (Van Rooij et al., 2018).
Of je studie slaagt, hangt bovendien niet alleen af van intelligentie of wat je al wist. Vaardigheden om te studeren, het vertrouwen in jezelf, motivatie en de mate waarin je grip houdt op je eigen werk wegen minstens zo zwaar (Fokkens-Bruinsma et al., 2021).
De overgang is groter dan de lesstof zelf
Als een eerstejaars vastloopt, klinkt al snel de conclusie dat de opleiding gewoon te zwaar is. Kijk je beter, dan ligt het meestal genuanceerder.
Een groot deel van de studenten haalde op de middelbare school prima cijfers, zonder ooit een planning te maken of een echte leerstrategie te ontwikkelen. In het hoger onderwijs blijkt diezelfde aanpak ineens tekort te schieten.
Plotseling bepaal je zelf wanneer je aan de slag gaat, hoeveel uren een vak verdient en hoe je verschillende deadlines naast elkaar laat lopen.
Dat vergt vaardigheden die niet iedereen al in huis heeft.
Onderzoekers noemen dit academische aanpassing: het lukt je om je te schikken naar wat het hoger onderwijs van je vraagt. Studenten die deze nieuwe omgeving sneller onder de knie krijgen, scoren gemiddeld beter en haken minder vaak voortijdig af (Van Rooij et al., 2018).
Plannen maken is makkelijk, je eraan houden niet
Vrijwel elke student weet hoe belangrijk plannen is. Toch staat het jaar in jaar uit bovenaan de lijst met struikelblokken. De reden is simpel: een planning opstellen kost weinig, je er daadwerkelijk aan houden is het echte werk. Helemaal wanneer colleges, vrienden, een bijbaan en opdrachten tegelijk aan je trekken.
Daar komt bij dat studenten vaak inschatten dat een taak minder tijd kost dan in werkelijkheid het geval is. Iets wat “best nog even kan blijven liggen” slokt achteraf meer uren op dan gedacht.
Een sterke planning is dus meer dan een rijtje deadlines noteren.
Wie het goed aanpakt, blokt ook echt momenten om aan opdrachten te werken. Niet wachten tot de spanning oploopt, maar het werk verdelen over een aantal weken. Onderzoek naar zelfregulerend leren laat zien dat juist deze werkwijze samenhangt met betere resultaten (Fokkens-Bruinsma et al., 2021).
Uitstellen komt zelden door luiheid
Wie iets blijft vooruitschuiven, bestempelt zichzelf al snel als lui. Psychologisch onderzoek schetst een ander beeld. Uitstelgedrag heeft meestal weinig met luiheid te maken. Onzekerheid, te hoge eisen aan jezelf of het ontbreken van overzicht spelen veel vaker mee. Hoe groter en ingewikkelder een taak aanvoelt, hoe lastiger het is om de eerste stap te zetten.
Zo valt te verklaren waarom iemand zijn mailbox tot de laatste mail bijwerkt, het bureau aan kant maakt of de agenda omgooit, terwijl de taak die er echt toe doet onaangeraakt blijft liggen.
De uitweg ligt vaak in het kleiner maken van die eerste stap.
Dus niet: “Vandaag schrijf ik mijn hele onderzoeksvoorstel.”
Maar: “Ik lees één artikel en schrijf drie inzichten op.”
Een klein begin voelt minder zwaar en helpt je sneller op gang.
Geloof in eigen kunnen weegt zwaarder dan je denkt
Een opvallende uitkomst van onderzoek onder eerstejaars is de rol van academisch zelfvertrouwen. Studenten die ervan overtuigd zijn dat ze nieuwe vaardigheden kunnen aanleren en obstakels de baas kunnen, halen gemiddeld betere resultaten dan studenten die voortdurend aan zichzelf twijfelen (Fokkens-Bruinsma et al., 2021). Dat wil niet zeggen dat succesvolle studenten nooit onzeker zijn.
Iedereen krijgt te maken met een pittig vak, een tegenvallend cijfer of een moment van twijfel. Het verschil zit in hoe je die ervaring uitlegt.
De een denkt: zie je wel, dit kan ik niet. De ander denkt: ik moet het anders aanpakken.
Die tweede reactie zet je in beweging en laat je groeien.
Studeren doe je niet in je eentje
Bij studieprestaties gaat de aandacht vaak meteen naar cijfers, studiepunten en tentamens.
Toch blijkt uit onderzoek dat ook de sociale kant van het studentenleven zwaar meetelt in dat eerste jaar.
Studenten die zich thuis voelen bij hun opleiding, hun jaargenoten en hun docenten zijn doorgaans gemotiveerder en meer betrokken. Bovendien hangt die sociale verbondenheid samen met een kleinere kans op uitval (Van Rooij et al., 2018).
Daarvoor hoef je niet meteen lid te worden van een studentenvereniging.
Voor velen is een klein groepje medestudenten genoeg om ervaringen mee te delen. Samen studeren, vragen aan elkaar stellen of simpelweg merken dat anderen tegen dezelfde dingen aanlopen, maakt al een wereld van verschil.
Om hulp vragen is een sterke zet
Een hardnekkig misverstand is dat zelfstandig studeren betekent dat je alles in je eentje moet oplossen. Juist de studenten die soepel door hun opleiding navigeren, weten precies wanneer ze aan de bel moeten trekken.
Dat kan gaan over plannen, maar net zo goed over studievaardigheden, een dip in je motivatie of stress. Soms helpt een gesprek met een studiecoach om opnieuw overzicht en richting te vinden. Hulp inschakelen is dan ook geen teken van zwakte.
Het laat juist zien dat je de regie over je eigen ontwikkeling pakt.
Het eerste jaar legt de basis
Het eerste studiejaar is veel meer dan een reeks tentamens en een stapel studiepunten. Het vormt het fundament voor de rest van je opleiding.
Je doet niet alleen nieuwe kennis op, maar ontwikkelt ook vaardigheden waar je je hele studie profijt van houdt: plannen, zelfstandig werken, tegenslagen verwerken en nadenken over je eigen manier van leren.
Onderzoek wijst uit dat juist deze vaardigheden op de lange termijn sterk samenhangen met studiesucces (Fokkens-Bruinsma et al., 2021; Van Rooij et al., 2018). Misschien is dat wel de belangrijkste les voor een eerstejaars. Een succesvolle student is niet degene die meteen alles foutloos doet, maar degene die leert hoe je slim omgaat met de uitdagingen van het hoger onderwijs.
Bronnen
Fokkens-Bruinsma, M., Vermue, C., Deinum, J. F., & Van Rooij, E. C. M. (2021). First-year academic achievement: The role of academic self-efficacy, self-regulated learning and beyond classroom engagement. Assessment & Evaluation in Higher Education, 46(7), 1115–1126. https://doi.org/10.1080/02602938.2020.1845606
Van Rooij, E. C. M., Jansen, E. P. W. A., & Van de Grift, W. J. C. M. (2018). First-year university students’ academic success: The importance of academic adjustment. European Journal of Psychology of Education, 33(4), 749–767. https://doi.org/10.1007/s10212-017-0347-8
